Op 4 mei herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en de slachtoffers van oorlogssituaties en vredesoperaties waarbij Nederland betrokken was na de Tweede Wereldoorlog. Op ons sportcomplex hangt net zoals ieder jaar de vlag halfstok en houden we om 20.00 uur, 2 minuten stilte. Opdat wij nooit vergeten….

De oorlogsjaren hebben ook bij ZCFC een diepe impact gehad. In de Tweede Wereldoorlog raakte het hele leven in elk opzicht stap voor stap ontregeld door toedoen van de Duitse bezetter. Misdaad en terreur, schaarste en honger zijn aan de orde van de dag. De secretaris van ZCFC schrijft moedig in zijn jaarverslag over 1941/’42: “Ons Nederlandse hart bloedt uit vele wonden. Wat is er van onze, zo hoog geroemde vrijheid geworden. Wij hopen van harte, dat er spoedig een verandering ten goede moge komen.” Twee ZCFC-ers verliezen door toedoen van de Duitsers het leven: militair Henk van den Bos en verzetsstrijder Hans Fuijkschot.

Henk van den Bos, Gesneuveld als huzaar te Den Haag op 10 mei 1940 als gevolg van een Duits bombardement op de Haagse Nieuwe Alexanderkazerne, even voor 04:00 uur in de ochtend, tijdens de Slag om Den Haag. Als gevolg daarvan kwamen 66 huzaren van de Cavalerie om het leven. Naast de doden vielen er meer dan 150 gewonden. Velen van hun waren ernstig verminkt, leden aan brandwonden of verloren armen en/of benen. De soldaten waren vooral reservisten, gemobiliseerd in verband met de Duitse militaire dreiging. Ook meer dan 100 paarden van de Cavalerie werden gedood als gevolg van het bombardement. Vele paarden waren ernstig gewond geraakt en moesten worden afgemaakt door dierenartsen. Er werd later geschreven dat het geluid van hun urenlange geschreeuw van onder het puin, in hoge mate heeft bijgedragen aan de totale verschrikking van de overlevenden en de hulpverleners ter plaatse. Henk van den Bos was een van de in totaal 14 Zaanse militairen die tijdens meidagen van de oorlog zijn gesneuveld. Kippenvel bij het lezen van de Goal uit 1940: de zeer emotionele woorden vanuit het bestuur destijds over het overlijden van Henk: Goal 1940

Ook over Hans Fuijkschot (de oom van onze Frans!) is het nodige geschreven:  Johannes Dirk (Hans) Fuijkschot was werkzaam bij de firma de Boer en Vink in Zaandijk als cliché-maker. Omdat hij goed kon tekenen heeft hij veel stempels en Ausweise gemaakt die bij drukkerij Kleiman werden gedrukt. De bedrijven lagen 50 meter bij elkaar vandaan. Daarnaast werden verzetsstrijders voorzien van een andere identiteit zodra hun echte naam bij de Duitsers bekend was. Ook voorzagen ze joodse onderduikers van een andere identiteit door paspoorten te vervalsen. De Zaanse, gereformeerde verzetsman Hans Fuijkschot, vond onder meer onderdak bij het echtpaar De Kler voordat hij als gevolg van verraad gevangen werd genomen. Hans is samen met Piet Vink naar strafkamp Siegburg getransporteerd. Fuykschot  overleefde het verblijf in de Duitse tuchthuis niet en overleed op 26 april in Siegburg. In het Koogerpark staat het monument waar Hans samen met de verzetsmensen van Koog aan de Zaan en Zaandijk worden herdacht.

Wellicht een idee (en bij deze de oproep) om voor deze twee ZCFC-ers een permanente gedenkplaats op ons sportcomplex in te richten om de verhalen van deze twee mannen (en wellicht nog anderen) levendig te houden, met elkaar te kunnen delen en te herdenken. Suggesties, ideeën, of hulp om e.e.a. uit te zoeken en het voor volgende 4 mei herdenking te realiseren, graag mailen naar voorzitter@zcfc.nl

In het jubileumboek van 2006 een beeld van wat het betekende om te voetballen in de oorlogstijd.

Voetballen in de oorlogsjaren
Toch werd in die oorlogsjaren nog gevoetbald, maar Zet doet ’t niet best. Het eerste staat onderaan en het tweede moet wegens de vele bedankjes worden teruggetrokken. “Wat een figuur slaan we zo in ons voetbalwereldje”, verzucht de secretaris. Het was in die jaren heel gewoon als de ene week ZCFC 1 speelde en dat de volgende week hetzelfde elftal, maar dan onder de naam ZCFC 2, in het veld verscheen. Het veld bij VVZ werd per wedstrijd gehuurd, waarbij per contract was vastgelegd dat 10 leden van VVZ gratis mochten kijken naar de wedstrijd van het 1e elftal van ZCFC. Het spelen van wedstrijden werd trouwens steeds moeilijker en vooral uitwedstrijden vormden vaak een probleem. Toen de wedstrijd tegen Dindua op het programma stond stelde de Enkhuizense club voor om in Hoorn te spelen. Haar spelers konden dan op de fiets komen en Dindua betaalde voor de Zetspelers het treinkaartje Zaandam-Hoorn. Toen Jong Holland zou komen voetballen hadden ze bij de stationsstalling in Zaandam 12 fietsen gehuurd om vandaar naar de Oostzijde te kunnen fietsen. Een briefje uit Alkmaar: “Mocht de wedstrijd eventueel door terreinafkeuring niet doorgaan, wilt u dan doorgeven dat de huur van de fietsen niet doorgaat zodat ze aan anderen kunnen worden verhuurd.”

Sigaretten en havermout
Verbazingwekkend is het daarom te lezen dat het ZCFC in 1944 – in de bitterste, donkerste periode van de oorlog – lukte om een toernooi te organiseren. Het ging de geschiedenis in als het ‘Consi-toernooi’, want de prijzen bestonden uit 16 peperdure pakjes sigaretten van het merk Consi, die op de zwarte markt 60 gulden (zo’n 25 euro) per pakje opbrachten. Ook te winnen waren 15, eveneens kostbare, pakken havermout. De deelnemende clubs – Zaanse Boys, Blauw-Wit, en Jong Holland – verschenen uiteraard in hun sterkste opstelling. Zet bereikte de finale en stond tegen Zaanse Boys 10 minuten voor tijd nog met 3-0 achter. Maar door een ‘droomomzetting’ – linksback Nack Bosboom werd linksbuiten en scoorde vanaf die positie vier keer – gingen de felbegeerde sigaretten naar de Zetters, maar namen de spelers van Zaanse Boys maar wat graag genoegen met de havermout. Verder werd er dat seizoen niet meer gevoetbald. En vergaderd werd er ook nauwelijks. Om de leden bijeen te krijgen moest het bestuur vergunning aanvragen bij de Duitse bezetter – in dit geval de Gewestelijke Politiepresident – die moest worden aangeschreven als ‘edelgrootachtbare heer’. Bovendien moest eerst de agenda worden getoond alvorens al of geen toestemming werd gegeven.